Ana mana
Porto kala
Dina mina puf
Bende rega ruf
Ga lan puf

Tekerlemesini söylemeğe başlar. Puf kelimesi kime isabet etmişse o oynamağa hak kazanır. En son kalan ebe olur. Ebe belli olunca tek sıra halinde ve topu sığacak büyüklükte kişi başına bir çukur kazılır. Ocak yerinden ebe topu çukurlara girmişse alıp ötekilere atar. İsabet kaydederse topun isabet ettiği kişi ebe olur. İsabet kaydetmezse ebe kendisi olur. Eski ebe oyuna katılır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Kemiğin çukur yönüne “tekne” denir ve oyuncu ceza veya mükafat almaz.

Karşı yönü olan çıkıntıya “eşek” denir ve oyuncuya dayak cezası verilir.

İnce olan diğer iki yüzün de biri düz, diğeri çukurdur. Düz tarafını durduran değneğin sahibi olur. Oyunculardan biri eşek yönünü attığı zaman vezirin emriyle ona dayak atar. Tukur tarafını durdurabildi vezir olur. Bu yalnız emreder, fakat görevler kalıcı değildir. Mutlak surette değişir. Birden fazla yani iki görev de kazanılabilir. Bir kişi hem vezir ise, hem de değneğin sahibi ise ona vezir paşa denir. Bütün yetkiler onun elindedir. Yönlere göre yapılan değerlendirme her bölgede başka başkadır. Hatta bazı bölgelerin farklı köylerinde    bile durumun değiştiği görülür.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

-Pire ısırdı, çık yokarı, der. En aldaki el en üste çıkar. O da orayı çimdikler. Eller çimdiklendikçe eli çimdiklenen;

-Pire ısırdı, çık yokarı der ve eller yer değiştirir. Oyun bu şekilde usanana kadar devam eder.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Tauşan hendekte yatıyor
Köpek ona bakıyor
Hopla tauşan hopla
Köpek seni kapıyor

Oyunun kurallarına uymamakla birlikte, oyuna alınmamış bazı çocukların muziplik edip lafa dışarıdan karıştıkları da olur. Onlar da ayrı bir mani ile oyunu kızıştırmaya çalışırlar. Dörtlük şudur:

Tauşan ener ekine
Gulakları dikine
Ön ayakları uymaz
Arkadakilerine,

Not: Karpaz bölgesinde bu oyunun adı “Gocagari”dir.Yukarıdaki dörtlük de “gon gon goca gari” diye söylenir.

Tavşanla İlgili Diğer Bir Tekerleme

Tavşanla ilgili oyundan başka bir de tekerleme vardır. Anneler ağlayan çocuklarını susturmak veya çocuğu güldürüp eğlendirmek için söylerler. Çocuğun bir eli tutulur. Anne baş ve işaret   parmakları ile çocuğun avucu içine, birbirine yaklaşıp uzaklaşan ayak taklidi yaparak şu tekerlemeyi söyler, çocuğun her bir parmağını da avuç içine yumar.

Gavrin gavrin gavrincik,
Ortasında havuccuk
Tauşan geldi su içsin

Sözün burasından başparmaktan itibaren parmakları yummağa ve her birine bir görev vermeğe başlar. Sözle şöyle devam eder.

Bu  duttu,bu  baziadı,bu  bişirdi,  bu yedi.
Bu da mektepten geldi,
Hani bana, hani bana?
Al topuzu git davara…..

diye tekerlemeyi tamamlar ve,

-Gıdı..Gıdı yiyerek   avuç   içini   gıdıklayıp çocuğu güldürür.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

-Süt bişdi mi?
-Bişdi… cevabı verilir.
-Guzular işdi mi?
-İşdi.
-Cuzular nerede?
-Alaya’da
-Ne yeller?
-Dövme (herse)
-Ne dökeller?
(Bafta – ne sıçallar?)
-Düğme
-Bu hafta kimin düğünü?
-…………………….’nın

Diye karşılıklı konuşma sona erince, daha önceden hazırlanan teneke, sahan, kaval ile çalgı takımı meydana getirilir ve bir düğün havası taklidi ile düğüne doğru yola çıkılır.

Not: Alaya Kıbrıs’taki yaşlı Türkler, arasında Alanya’nın eski adı.(Alaiyye). Karpaz Bölgesinde Alanya’nın eski adına, Alaya dendiği gibi “Alayka” da denir.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Ana mana
Porto kala
Dina mina puf
Bende dega ruf

(Karpaz Bölgesinde -Men duf – Yeşilırmakta; Ender ganu en puf şeklinde biter.) Tekerlemesini söylemeğe başlar. Her kelimeyi söyleyişte de bir kişiye işaret eder. Son kelime kime isabet etmişse oynamağa hak kazanır ve sıradan ayrılır. Sona kalan ebe olur. Ebe, ocak kabul edilen ağaç gövdesi veya duvar üzerine ellerini dayayıp gözlerini yumar. Anlaşmaya varılan sayıya kadar sayar. Bu arada diğerleri saklanır. Ebe sayı saymayı bitirince gözlerini açar ve;
-Önümde, arkamda, sağımda, solumda kim varsa “ tu yavlus” der. Bundan maksat açık gözlük edip ebenin hemen arkasına gizlenmeyi önlemektir. Ebe kimi ilk önce görüp ocağa onun adını söyleyerek tükürmüşse o ebe olur. Eski ebe saklanmaya başlar. Yalnız ikinci saklanmaya gitmeden bütün saklananların bulunması şarttır. Bütün hüner ebeye görünmeden gelip ocağa tükürmektir.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Daş kimde?

Öteki  gurubun reisi  veya  onun  izin verdiği kişi,

-…….   Falanda  .., diye  cevap  verir.   Eğer doğru cevap vermişse daş bilen guruba verilir. Eğer bilmemişse taşı tutan kişi perende alıp öteki guruba doğru bir adım atlar. Taşı kendi gurubuna teslim ettikten sonra olduğu yerde oturup kalır. Daş yine onun eline saklanabilir. Guruplar atlaya atlaya karşı tarafa geçmeye çalışırlar. Kim daha önce geçmeyi başarırsa oyunu o taraf kazanır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Erkek çocukların oynadığı bir oyundur. Pirilli (misket) adı verilen cam yuvarlaklarla oynanır. Oyuncuklar en az iki, en çok istenildiği kadar olur. Oynanış şekline göre çeşitli isimler verilir. Oynanış gayesine göre iki adı vardır.

1.  Çuluna oyun
2.  Gazanmaca oyun

ÇULUNA OYUN

“Enek” adı verilen ve normalden büyük olan misketlerle atışılır. Herkes sırayla oynar. Her atışta isabet kaydeden kişi oyuna devam eder. Eneğine isabet edilen kişiye bir çul girer. Çulu olanlar isabet kaydedince çulları çıkmış olur. Daha fazla vakit geçirmek için oynanır. Çocuklar usanınca vazgeçilir.

GAZANMACA OYUN

Yine enekle atışılır, sıra ile oynanır. Eneğine isabet edilen kişi anlaşmaya göre bir, iki veya üç pirilli vermek zorundadır. Bunları isabet kaydedene verir. Oyun taraflardan birinin hiç   misketi kalmayınca sona erer. Oynanışa göre de düz atmalı, parmakla sürmeli, çukurcuk (bazı bölgelerde lukkudi) adlarını alır.

Fotoğraf: paşanınyeri

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı