Kıbrıs'a Bakış » Kıbrıs Türk Oyunları

Kadeh Oyunu

admin — Sat, 06 Jun 2009 20:19:00 +0000

Bayram ve düğünlerin başlıca oyunudur. Oyuncu bir kadeh sudoldurur. Katlı bir mendili kadehin ağzına kapar ve su dolu kadehi tersçevirir. Usulca başına yerleştirir. Bu iş tamamlanınca hazır bekleyençalgıcılar hafiften başlayıp gittikçe hızlanan bir tempoyla çalmağa başlarlar.Oyuncu da bu tempoya uygun ritmik hareketlerle oynar, çeşitli figürler yapar.Çok hareketli bir oyundur. Çalgı bazan hafifler, oyuncu temposunu yavaşlatır,yere diz vurur veya tek ayağı üzerine çömelip diğer ayağını yere paralel gelecekşekilde öne uzatır. Bütün bunlar su dökülmeden yapılır. En sonunda çalgı anidendurur. Oyuncu da ayni anda durup kadehi düz gelecek şekilde eliyle alıpseyircileri selamlar. Böylece oyun sona erer.

Oğuz M.Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Köroğlu

admin — Sat, 06 Jun 2009 12:21:00 +0000

İki kişi tarafından oynanır. Oyuncular çalgının ahengine uymuş oynarken çalgı aniden kesilir. Oynayanlar sorar:

-Neden çalmazsınız çalgıcılar?

–Para.. derler. Oyuncular çalgıcıların tepsisine para atar.

Çalgı başlar, oyun devam eder. Biraz sonra çalgıcılar gene durur. Ayni sorular sorulur ayni cevaplar alınır. Bu iş birkaç defa tekrarlanınca oyuncular para yerine vaatlerde bulunmaya başlarlar. Vaad vaadi takip eder oyun devam eder. Ama öyle bir an gelir ki çalgıcılar kuru vaad karındoyurmaz deyip çalgıyı keser.

Mesela oyunculardan biri yakında bir akrabasının ölmesinin muhtemel olduğunu, mirasa konunca vereceğini, öteki alış verişle uğraştığını, malını sattıktan sonra bol para vereceğini vaat eder. Bir kaç vaatten sonra oyun biter. (Karpaz Bölgesi)

Oğuz M.Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Mandala

admin — Sat, 06 Jun 2009 05:19:00 +0000

Düğünlerde, bilhassa kına gecesi oynanır. Güvey kınalanıp köşesine çekildikten sonra içinde mumlar yanan kına tepsisi ortaya bırakılır. İsteyen kalkıp kınayı işler. İşte bu esnada iki kişi kalkar. Ellerinde birersopa vardır. Halk, kadın erkek halka şeklinde ve karışık oturur. Oyuncularsopaları baston gibi kullanır ama müziğin ahengine göre yürürler. Kemane ileudun temposuna uyarlar. Oyunculardan biri:

Mandala yavrum mandala,

Kömür da goydum mangala

Böyle oyun olur mu

Seni gidi budala? der.

Sopasını tüfek gibi kullanarak ötekini vurma taklidi yapar,öteki ise hem sözle hem de hareketle ona cevap verir. Bu birkaç defatekrarlanınca müziğin temposu değişir ve oyuncular da buna uyarak sirto adıverilen oyuna geçerler.

Oğuz M.Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Sirto

admin — Sat, 06 Jun 2009 02:12:00 +0000

Rumca bir kelimedir. Sıçrama atılma anlamlarına gelir. Niye bu isimle anıldığını sorduğum yaşlılar bu konuya tatmin edici bir cevap veremediler. Tahminime göre ani hareketlerle oynanmasından ileri gelir. Ve Rumlarda da Türklerde de oynanır. Kimden kime geçtiği belli değildir. Kumlarda sirtaki adı ile anılır.

İki kişi tarafından oynanır. Ellerinin baş ve orta parmaklarını çatlatan oyuncular tempo tutarlar. Tempo müzikle ayni ahenktedir.Oyuna karşılıklı (yüz yüze) başlanır. Sıra önüne ve arkasına birer defa getirildikten sonra ayaklar yer değiştirir. Arada oyuncular ayakları yerden kesilecek şekilde yukarı sıçrar ve dönerek eski hallerini alınca ayaklar yere basar. Havada iken yaptıkları diğer bir hareket elle ayak uçlarına vurup heşa, hey, diye haykırmalarıdır. Bu bir müddet devam ettikten sonra çalgı durur,oyuna ara verilir. Karşılıklı mani söylemeğe başlarlar. (Hem Türkçe, hem Rumca söyledikleri olur )

İkisinden biri alt olunca müzikle oyun yeniden başlar. Bu defa bir mendil çıkarılır. İkisi birer ucundan tutarlar. Üçüncü geçişten sonra ikisi karşılıklı oyuna devam ederler. Bazan 5-6 savha oynadıkları olursa da ekseriyetle üçüncü fasıldan sonra başkalarına da oyun imkânı vermek düşüncesiyle vazgeçilir. Bu oyunun belli başlı özelliği mani ile karışık olmasıve bekâr oyunculara, sevgililerine manilerle aşklarını belirtme imkânıvermesidir.

Oğuz M.Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Günlük Oyunlar

admin — Fri, 05 Jun 2009 22:16:00 +0000

Bunlara “Kahve Oyunları” adını da verebiliriz. Kıbrıs’ta kahveye yalnız adamlar gider. Bu sebeple (bazı istisnalar hariç) adamların oyunlarıdır. Bu oyunları da iki gurupta toplayabiliriz.

1. Özel araçlarla oynanan oyunlar,

2. Kâğıt oyunları.

Özel araçlarla oynanan dama, briç, satranç, tavla v.s. gibi oyunlar yalnız Kıbrıs’ta değil bütün dünyada oynanır, beynelmileldir. Bu sebeple izahları yapılmayacaktır.

Kağıt oyunları arasında da beynelmilel olanlar çoktur. Ama yerli olanlar da vardır. Bu oyunların hepsi Türkiye’de “elli iki” Kıbrıs’ta “top” adı verilen ve 52 karttan meydana gelen kâğıt kartlarla oynanır. Yalnız oyuna göre kartların sayısı azalıp çoğalabilir. Kâğıt oyunları çok yaygındır. Başlıcaları şunlardır
Altmış Altı: Adı Türkçe olan yegâne kâğıt oyunudur. 24 kartla ve iki kişi tarafından oynanır. En küçük kart dokuzludur. Beş turda tamamlanır. Her tur 66 sayıyı tamamlayan tarafından kazanılır.
Brefa: Bu oyunda en küçük kart yedilidir. 32 kartla ve üç kişi tarafından oynanır. Oyuncular 25 kasa (250 sayı) ile oyuna başlar ve bu sayıyı sıfıra indirir. Sayısını sıfıra indiren kişi oyunu kazanır. Oyunculara onar kâğıt dağıtılır ve iki kart artar, uyun yapmak isteyen bu iki kâğıttan istifade eder. Oyunculardan biri oyuna katılmayabilir.
Gonga: İki top, yani 104 kâğıtla oynanır. Bunlar iki de konken ilave edilir. En az iki en çok altı kişi ile oynanır. Oyunu anlaşmaya göre ya en az sayı alan veya yedi defa sayı almayan kazanır.
Guppa (Kupa): İki top kâğıtla ve onar kağıtla ve dört kişi tarafından oynanır. Herkes kendi hesabına oynar. Kupa adı verilen ve sayısınca değer taşıyan kartlardan hiç almamak veya en az almak bu oyunun özelliğidir.
Spasra: 52 kartla, iki kişi veya ikişer kişili iki gurup arasında oynanır. Türkiye’de oynanan piştiyi andırır. Oynanış tarzı da aynidir. 151 sayıyı tamamlayan taraf oyunu kazanır.
Pilot: 32 kartla oynanır. Dört oyuncu katılır. En küçük kart yedilidir. 250 sayıyı tamamlayan taraf kazanır. Oyuncular iki gurup olarak oynar. Yalnız bu oyunda kartların değerleri diğer oyunlara nazaran çok değişiktir.

Bunların dışında kağıt kartlarla oynanan ve oynanış bakımından kumar özelliği gösteren pek çok oyun vardır. Ama gerçekçi olmak gerekirse denebilir ki kağıtla oynanan bütün oyunlar – kişilerin arzularına göre- kumar özelliği gösterir. Poker, pokerize, boga, otuz bir v.s gibi kağıt oyunlarıdır. Yukarıda anlatılanlar ise genellikle vakit geçirmek için oynanır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Yakantop

admin — Tue, 12 May 2009 08:11:00 +0000

Kız ve erkek çocukların karışık oynadıkları oyunlardandır. Ama zevkli olduğu kadar da acı vericidir, içi dolu sünger topla oynanır. Oyuna katılacaklar tek sıra olur, içlerinden biri çıkar ve,

Ana mana
Porto kala
Dina mina puf
Bende rega ruf
Ga lan puf

Tekerlemesini söylemeğe başlar. Puf kelimesi kime isabet etmişse o oynamağa hak kazanır. En son kalan ebe olur. Ebe belli olunca tek sıra halinde ve topu sığacak büyüklükte kişi başına bir çukur kazılır. Ocak yerinden ebe topu çukurlara girmişse alıp ötekilere atar. İsabet kaydederse topun isabet ettiği kişi ebe olur. İsabet kaydetmezse ebe kendisi olur. Eski ebe oyuna katılır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Vezir Paşa (Veziro Vasilo) (Aşık Oyunu)

admin — Tue, 12 May 2009 05:52:00 +0000

Rumcaya da ayni isimle geçmiştir. Aşık kemiği ile oynanır. İstenen sayıda oyuncu katılabilir. Bu kemiğin altı yüzü vardır ve her yüz , bir değerin ifadesidir. Atılıp yere düştükten sonraki durumuna göre değerlerden biri tatbik edilir. Şöyle ki;

Kemiğin çukur yönüne “tekne” denir ve oyuncu ceza veya mükafat almaz.

Karşı yönü olan çıkıntıya “eşek” denir ve oyuncuya dayak cezası verilir.

İnce olan diğer iki yüzün de biri düz, diğeri çukurdur. Düz tarafını durduran değneğin sahibi olur. Oyunculardan biri eşek yönünü attığı zaman vezirin emriyle ona dayak atar. Tukur tarafını durdurabildi vezir olur. Bu yalnız emreder, fakat görevler kalıcı değildir. Mutlak surette değişir. Birden fazla yani iki görev de kazanılabilir. Bir kişi hem vezir ise, hem de değneğin sahibi ise ona vezir paşa denir. Bütün yetkiler onun elindedir. Yönlere göre yapılan değerlendirme her bölgede başka başkadır. Hatta bazı bölgelerin farklı köylerinde bile durumun değiştiği görülür.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Uçurgan(Uçurtma)

admin — Tue, 12 May 2009 02:35:00 +0000

Denge unsuruna dayanarak yapılan bir araçtır. Üç tane eşit uzunlukta kamış çubuk alınır. Tam ortalarından ve eşit açılar meydana getirecek şekilde tutturulup sıkıca bağlanır. Sonra başka bir sicim parçası alınarak açıkta kalan uçlar iyice gerilir. Meydana gelen çerçeveye kağıt kılıf geçirilir. Üstten iki uç, ortadaki tutturma yerinden de bir uç sicim uzatılıp eşitlenir. Bunlar bir noktada düğümlenir. Alt taraftaki uçlara da ayrıca eşitlenmiş bir sicim başlanarak ortasına bir kuyruk ilave edilir. Kuyruğun boyu 1-1.5 metre kadardır. Sicim yumağının bir ucu üçlü eşitlenme noktasına sıkıca bağlanır. Artık uçurgan hazırdır. Alınıp köy dışına çıkılır ve rüzgara uyup uçurulur.Uçurganlar yükseldikçe çocukların zevkine diyecek kalmaz.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Topaç

admin — Tue, 12 May 2009 00:31:00 +0000

Topaç adı verilen armut biçimli ve ucunda sivri bir çivi bulunan oyuncakla oynanan yaygın bir oyundur. Gaytan adı verilen bir ip alınır. Ucu çiviye takıldıktan sonra topacın üzerine dolanır. İpin bir ucu da onu döndürecek kişinin işaret parmağına sarılır. Ani bir çekişle topaç kaytandan kurtulur ve yere düşüp dönmeye başlar. En çok kimin topacı dönerse o usda kabul edilir. Bu oyunda ikinci hüner yerde dönen bir topaca topaç atmak, döneni durdurmak ve ikinci topacın dönmeye devamını sağlamaktır. Buna “nannak atmak” denir.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Pire Isırdı Çık Yokarı

admin — Mon, 11 May 2009 20:20:00 +0000

Hem kız hem erkeklerin oynadığı bir oyundur. Bu oyunda iki kişi karşılıklı gelip durur. Biri elini, el içi yere bakacak şekilde uzatır .Öbürü elinin tersini çimdikler şekilde tutar. İkinci şahıs en alttaki eli sıkıca çimdikler Birinci şahıs:

-Pire ısırdı, çık yokarı, der. En aldaki el en üste çıkar. O da orayı çimdikler. Eller çimdiklendikçe eli çimdiklenen;

-Pire ısırdı, çık yokarı der ve eller yer değiştirir. Oyun bu şekilde usanana kadar devam eder.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı