Kıbrıs Türk Oyunları | Kıbrıs'a Bakış - Part 2

‘Kıbrıs Türk Oyunları’ kategorisi içerikleri

Sirto

Rumca bir kelimedir. Sıçrama atılma anlamlarına gelir. Niye bu isimle anıldığını sorduğum yaşlılar bu konuya tatmin edici bir cevap veremediler. Tahminime göre ani hareketlerle oynanmasından ileri gelir. Ve Rumlarda da Türklerde de oynanır. Kimden kime geçtiği belli değildir. Kumlarda sirtaki adı ile anılır.

İki kişi tarafından oynanır. Ellerinin baş ve orta parmaklarını çatlatan oyuncular tempo tutarlar. Tempo müzikle ayni ahenktedir.Oyuna karşılıklı (yüz yüze) başlanır. Sıra önüne ve arkasına birer defa getirildikten sonra ayaklar yer değiştirir. Arada oyuncular ayakları yerden kesilecek şekilde yukarı sıçrar ve dönerek eski hallerini alınca ayaklar yere basar. Havada iken yaptıkları diğer bir hareket elle ayak uçlarına vurup heşa, hey, diye haykırmalarıdır. Bu bir müddet devam ettikten sonra çalgı durur,oyuna ara verilir. Karşılıklı mani söylemeğe başlarlar. (Hem Türkçe, hem Rumca söyledikleri olur )

İkisinden biri alt olunca müzikle oyun yeniden başlar. Bu defa bir mendil çıkarılır. İkisi birer ucundan tutarlar. Üçüncü geçişten sonra ikisi karşılıklı oyuna devam ederler. Bazan 5-6 savha oynadıkları olursa da ekseriyetle üçüncü fasıldan sonra başkalarına da oyun imkânı vermek düşüncesiyle vazgeçilir. Bu oyunun belli başlı özelliği mani ile karışık olmasıve bekâr oyunculara, sevgililerine manilerle aşklarını belirtme imkânıvermesidir.

Oğuz M.Yorgancıoğlu “Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Günlük Oyunlar

Bunlara “Kahve Oyunları” adını da verebiliriz. Kıbrıs’ta kahveye yalnız adamlar gider. Bu sebeple (bazı istisnalar hariç) adamların oyunlarıdır. Bu oyunları da iki gurupta toplayabiliriz.

1. Özel araçlarla oynanan oyunlar,

2. Kâğıt oyunları.

Özel araçlarla oynanan dama, briç, satranç, tavla v.s. gibi oyunlar yalnız Kıbrıs’ta değil bütün dünyada oynanır, beynelmileldir. Bu sebeple izahları yapılmayacaktır.

Kağıt oyunları arasında da beynelmilel olanlar çoktur. Ama yerli olanlar da vardır. Bu oyunların hepsi Türkiye’de “elli iki” Kıbrıs’ta “top” adı verilen ve 52 karttan meydana gelen kâğıt kartlarla oynanır. Yalnız oyuna göre kartların sayısı azalıp çoğalabilir. Kâğıt oyunları çok yaygındır. Başlıcaları şunlardır
Altmış Altı: Adı Türkçe olan yegâne kâğıt oyunudur. 24 kartla ve iki kişi tarafından oynanır. En küçük kart dokuzludur. Beş turda tamamlanır. Her tur 66 sayıyı tamamlayan tarafından kazanılır.
Brefa: Bu oyunda en küçük kart yedilidir. 32 kartla ve üç kişi tarafından oynanır. Oyuncular 25 kasa (250 sayı) ile oyuna başlar ve bu sayıyı sıfıra indirir. Sayısını sıfıra indiren kişi oyunu kazanır. Oyunculara onar kâğıt dağıtılır ve iki kart artar, uyun yapmak isteyen bu iki kâğıttan istifade eder. Oyunculardan biri oyuna katılmayabilir.
Gonga: İki top, yani 104 kâğıtla oynanır. Bunlar iki de konken ilave edilir. En az iki en çok altı kişi ile oynanır. Oyunu anlaşmaya göre ya en az sayı alan veya yedi defa sayı almayan kazanır.
Guppa (Kupa): İki top kâğıtla ve onar kağıtla ve dört kişi tarafından oynanır. Herkes kendi hesabına oynar. Kupa adı verilen ve sayısınca değer taşıyan kartlardan hiç almamak veya en az almak bu oyunun özelliğidir.
Spasra: 52 kartla, iki kişi veya ikişer kişili iki gurup arasında oynanır. Türkiye’de oynanan piştiyi andırır. Oynanış tarzı da aynidir. 151 sayıyı tamamlayan taraf oyunu kazanır.
Pilot: 32 kartla oynanır. Dört oyuncu katılır. En küçük kart yedilidir. 250 sayıyı tamamlayan taraf kazanır. Oyuncular iki gurup olarak oynar. Yalnız bu oyunda kartların değerleri diğer oyunlara nazaran çok değişiktir.

Bunların dışında kağıt kartlarla oynanan ve oynanış bakımından kumar özelliği gösteren pek çok oyun vardır. Ama gerçekçi olmak gerekirse denebilir ki kağıtla oynanan bütün oyunlar – kişilerin arzularına göre- kumar özelliği gösterir. Poker, pokerize, boga,  otuz bir v.s gibi kağıt oyunlarıdır. Yukarıda anlatılanlar ise genellikle vakit geçirmek için oynanır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu “Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı

Yakantop

Kız ve erkek çocukların karışık oynadıkları oyunlardandır. Ama zevkli olduğu kadar da acı  vericidir, içi dolu sünger topla oynanır. Oyuna katılacaklar tek sıra olur, içlerinden biri çıkar ve,

Ana mana
Porto kala
Dina mina puf
Bende rega ruf
Ga lan puf

Tekerlemesini söylemeğe başlar. Puf kelimesi kime isabet etmişse o oynamağa hak kazanır. En son kalan ebe olur. Ebe belli olunca tek sıra halinde ve topu sığacak büyüklükte kişi başına bir çukur kazılır. Ocak yerinden ebe topu çukurlara girmişse alıp ötekilere atar. İsabet kaydederse topun isabet ettiği kişi ebe olur. İsabet kaydetmezse ebe kendisi olur. Eski ebe oyuna katılır.

Oğuz M. Yorgancıoğlu “Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı