Doğancı, Güzelyurt ilçesi Lefke bucağına bağlı bir ova köyüdür. Güzelyurt’a 10.4 km, Lefke kasabasına 14.5 km, denize 3.5 km uzaklıkta blunan Doğancı’nın Kuzey Doğusunda Gaziveren, Aydınköy, Güneşköy ve Bostancı; Güney batısında Çamlıköy, Güneyinde Taşköy ve Taşpınar, Batısında da Yeşilyurt köyleri bulunmaktadır.
Kuzey Kıbrıs’ın en büyük Türk köylerinden biri olan Doğancı’da, 2006 nüfus sayımına göre 1291 kişi yaşamakta olup nüfusun %99′unun birbirleri ile akraba ilişkisi bulunmaktadır. Önceleri Doğancı’da, azınlık da olsa köyün girişinde ve okullar bölgesinde bir miktar Rum vardı. 1930 yılı sonlarında bu Rumlar köyden ayrılmıştır.
Köyün adının nereden geldiğine ilişkin çeşitli söylentiler vardır. Bunlardan biri, köyün ilk sakinlerinin zeytin karşılığı olan “Elyez”den türetilen “Elle” adını verdikleridir. Bu ismin zamanla “Elya”ya dönüştüğü belirtilmektedir. Bir diğer iddiaya göre Kıbrıs’ta belli bir süre yaşamış olan Luzinyanları’ın geldiği Fransa’da “Elle” köyünün varlığı gösterilmektedir. Doğancı ismi ise yakın geçmişe kadar köy kadınlarının, adının bütün köyleri arasında en çok doğum yapan kadınlar olarak bilinmesi nedeniyle doğum oranını belirtmek üzere verilmiştir.
Yine Doğancı köyünün tarihi hakkında araştırma yapan ve bilgisine baş vurduğumuz doğancı sakini sn. Cengiz TABAK’tan ise şu bilgilere ulaşılmıştır.
“Doğancı’nın asıl ismi “ELEA”dır. Yüzyıllar içerisinde Türklerin söyleme şeklinde ELYE ismini almıştır. (ELEA; İtalya’nın güneyinde bulunan, M.Ö.535 yılında kurulan felsefe okuludur(Antik kent). Yaklaşık olarak M.Ö 400-500 yılları arasında çeşitli yerlere gönderilen misyonerlerden bir tanesi Girne bölgesindeki Yeşiltepe Köyü’ne bir diğeri ise şu andaki Doğancı köyüne gelmiştir. İtalya’da kurulan ELEA felsefe okulunun kurucusu Ksnophanes olduğu tahmin edilmektedir. En önemli filozoflarından ise Elea’lı Zenon’dur. Hristiyanlığın doğuşu ile okul etkisini kaybetmiş ve Kıbrıs’taki Elea’da halk yavaş yavaş Katolikleşmiştir.)

1958 yılından sonra köylerin isimleri Türkçeleştirilirken Doğancı’da yaşayan insanların, Anadolu’dan sürgün edilen asi, kavgacı, başkaldıran ve haksızlıklara karşı gelen Türkmen boylarından olmaları nedeni ile doğan kuşundan esinlenerek bu köyümüze Doğancı adı verilniştir.

Doğancı’da şu anda eski dönemlerden kalmış; okul olarak kullanıldığını sandığımız, bir bölümüne de ekleme yapılarak geliştirilmiş bir kilise, M.S 1100 yılında yapılmış Sarnıç, M.Ö. yapılmış bir havuz bir de tüm özellikleri ile ayakta duran 300-400 yıllık kerpiçten yapı bulunmaktadır. Katolik halkın, 1571 yılında Osmanlılar adayı aldıktan sonra Müslüman ve Ortodokslaştığı görülmüştür. Bir süre sonra 1900′lü yıllarda Elye’deki Ortodoks halk civardaki Pendaya(Yeşilyurt), Petre (Taşköy), Pırasko (Aydınköy) ve Zodya (Bostancı) köylerine göç ederek köyü tamamen Türklerew bırakmıştır.
Doğancı Kültür Derneği, Doğancı Üreticiler Birliği, Doğancı Kooperatif Bankası, Doğancı İlkokulu ve Doğancı Spor Kulübü Doğancı köyündeki sosyal yaşama zenginlik katmaktadır. Bunlardan Doğancı Üreticiler Birliği, Avrupa Birliğine kayıtlı internet sitesi bulunan ender birliklerden biridir.
Doğancı köyünün sosyal karakterini belirleyen en önemli unsurlardan biri de aile ve akrabalar arasındaki ilişkidir. Maddi çıkarlara dayanmayan bu ilişkilere köy halkı çok önem vermektedir.
Doğancı köyünü mücadele yıllarında etkileyen önemli olaylardan biri 1963 yılında çıkan Türk-Rum çatışmaları sonucu çevre köylerdeki Türklerin güvenliklerini sağlamak amacıyla Doğancı’ya göç etmeleridir. Bu dönemde köyde ani bir nufüs artışı meydana gelmiştir. Köy tarihinde önemli bir diğer olay da köyün 22 Temmuz 1974 yılında Rum Ordusu tarafından işgal edilmesidir.

Bir ova köyü olan Doğancı’da geçim kaynakları olarak Devlet memuriyeti, hayvancılık ve tarım önemli yer tutmaktadır. Sulu tarımla karpuz, patates, bezelye, bakla, soğan, fasulye, domates, biber, patlıcan, salatalık, kolakas v.b. gibi ürünler üretilmektedir. Bunların en başında karpuz gelmektedir. Dışa yönelik gerçekleştirilen karpuz üretimin belirgin göstergesi olarak yakın geçmişe kadar her yıl ayni mevsimde düzenlenen “Doğancı Karpuz Festivali”dir.

Yazı: Alper IŞIKGÜN (Sivil Savunma Güzelyurt Bölge Müdürlüğü)