Değirmenlik, Lefkoşa İlçesine bağlı, Lefkoşa’ya on altı kilometre uzaklıkta, Lefkoşa’nın kuzeydoğusunda, Beşparmak dağlarının güneyinde bulunan, yaklaşık 2250 nüfuslu bir kasabadır. Kasabanın eski ismi olan Kythrea adı, Venüs’ün kutsal dinsel adı olan Cythera’dan gelmektedir. Türkçe’de değirmenlik denilmesinin nedeni ise, eskilerde Başpınar’dan çıkan suyla birçok un değirmenini çevrilekte oluşuydu. Köyde geçmişte otuzdan fazla un değirmeni olduğu bilinmektedir.

Başpınar’ın bir de öyküsü vardır. Öyküye göre bir yaşlı kadının, Anadolu’dan göç eden ve Değirmenlik’te evlenen kızını ziyarete geldiğini ve bir gün gümüş bir kabı burada bulunduğunu söylerler. Bu kap yaşlı kadının Küçük Asyada’ki eski evine yakın bir akarsuda düşürdüğü kaptır.

Bu efsaneye dayanarak kimileri, Başpınar suyunun (ki bu pınarın suyunun günde beş milyon galona çıktığı da denilmekteydi) Anadolu’daki bir nehrin uzantısı olduğu ve deniz altından Kıbrıs’a aktığı inancını taşımaktadır. Yakın sayılabilecek bir zamana kadar bu pınarın suyunun bir miktarının evlere içme ve kullanma amacıyla çevre köylere de verildiği bilinmektedir.

Değirmenlik’te zeytin yetiştiriciliğinin yanı sıra halk, sebzecilikle uğraşmakta ayrıca narenciye yetiştirmekte idi. Dünyada Çiçek Lahanasının ilk kez burada Romalı’larca yetiştirildiği ve kayıtlarda 1604 yılında Avrupa’ya götürüldüğü yer almaktadır.

Başpınar suyuyla köy etrafında yetiştirilen pamuklar sulanmaktaydı. Demek ki orta çağda Değirmenlik pamuk yetiştirilen bir yerleşim yeriydi.

Değirmenlik yakınlarında Kitera(Cythera) harabelerinde 1928 yılında İmparator Septimus Severus’un büyük boy bir heykeli bulunmuştu. İmparatoru tamamen çıplak gösteren bu tunç heykel, Güney Kıbrıs’ta Lefkoşa’daki Kıbrıs Müzesinde bulunmaktadır.
1571 yılında Osmanlı’ların adayı fethi ile ada idari yönden Lefkoşa, Mağusa, Baf, Larnaka ve Değirmenlik olmak üzere 5 kadılığa bölünmüştü. Kıbrıs’ta yaşanan 1765 iç isyanında, isyanın bastırılabilmesi için, adaya su ve un sevkiyatı kapatılmıştı. İsyandan sonra ada idari yönden baş şehir hariç on altı Nahiye’ye ayrılmış Değirmenlik de on altı Nahiye’den bir tanesi olarak Kıbrıs tarihinde yerini almıştı.

Rumların Türklere uyguladıkları sistemli baskı politikaları nedeniyle bu kasabadaki Türklerin sayısı sürekli azalmıştır. 1963′lü yıllara gelindiğinde kasabada çok az sayıda Türk kaldığı görülmektedir. 1963 Kanlı Noel’den sonra burada kalanlar da göçe zorlanmışlardır.

1974 Mutlu Barış Hareketından sonra Değirmenliğe yerleştirilen göçmenler bugünkü nüfusu oluşturmaktadır.
1975 yılında oluşturulan iki belediyeden bir tanesi olan Değirmenlik Belediyesi şu anda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde mevcut yirmi sekiz Belediyeden biridir. Değirmenlik Belediyesi, Değirmenlik ve çevresi yerleşim birimlerine hizmet vermektedir.

Değirmenlik’te sağlık ocağı, spor kulübü gibi sosyal kuruluşlar yanında, polis karakolu, iki ilkokul ve orta bölümü de içeren bir lise mevcuttur.

1987-1988 öğretim ılında bir görevli müdür ve beş öğretmen kadrosu ile üç şube ve doksan öğrenci ile eğitim ve öğretime Şehit Mehmet Eray ilkokulu dersliklerinde başlayan Değirmenlik Lisesi bugün dört yüz civarında öğrencisi ile pek çok başarılara imza atarak eğitim faaliyetlerine devam etmektedir.

1980 yılında pınarın kırımasına kadar Değirmenlik ve Başpınar, tatlı suyu ile çevreye hayat veren, meşe ağaçları altında kebap çevrilen ve dinlenilen bir mesire yeri olarak niteleniyordu. Son yıllarda ise Değirmenlik, Değirmenlik Lisesinin başarıları ile kendinden söz ettiriyor.

Kaynakça: Kıbrıs Türk Ansiklopedisi Cilt 1 Benan Hakkı HAKERİ 1992

KKTC Sivil Savunma dergisi, 37. sayı.

Çalışma: Hüseyin Zihni NEBİH (Sivil Savnma Lefkoşa Bölge Müdürlüğü)

-Hayrola demiş , neye tekneye bakıp duruyon ?
-Benimdir bu tekne demiş öteki, ondan bakıyorum.
Beriki daha da meraklanmış, üstelik hayret etmiş.
-Yani senin mi demiş? Nerden nere senin oluyor? On beş senedir tekne orada duruyor?
-Ya senin mi? demiş öteki. Nerede kimde yaptırdın? Üstelik 15 senedir dedin, ben da onu kaybedeli tam 15 sene oluyor.
Yerli değirmenci artık kızmış; Be adam demiş, misafirsin diye yakınlık gösterdik, malımıza da sahip çıkacan?
-Yok demiş adam, hemen gızma. Bu tekne benimdir, inanmazsan ters çevir da bak. Tam ortada bir tappa var. Dikkat ettiysen teknenin altı oyuktur ve içinde da bu gadar altın vardır. Öteki tekneyi çevirince tappayı hayretle görmüş. Söküp altınları çıkarmışlar gerçekten o kadar. Yabancı altınları almış, öteki de baka kalmış. Tekneyi de alıp gidecek diye içini bir korku sarmış. Ama yabancı birkaç altın verdikten sonra;
-Tekne da yadigâr kalsın. Bizim yamak su arkının yanına bırakmışdı. Nasıl oldu da bunda bulundu ?  Demek su yol yapmış buraya geliyor. Bak sen şu işe, kimsenin kısmetini kimse yeyemez, demiş ve çıkıp gitmiş.

Oğuz M. Yorgancıoğlu ”Kıbrıs Türk Folkloru” (2000) Kitabı